Čajanka

Liftom do Svemira

Možemo li očekivati da se za desetak godina koriste liftovi koji prevoze do visine od  100.000 km? Hoće li nam u bliskoj budućnosti odmor u svemiru biti dostupan?

Još u antičko doba ljudi su koristili sredstva koja su ih brže, lakše i efikasnije vodila do cilja na visini. Prvi „liftovi“ bili su jednostavne naprave koje su funkcionisale uz pomoć snage životinja, ljudi ili vode. Liftovi kakve danas poznajemo pojavili su se početkom 19. veka. Gradnja nebodera danas bi bila nezamisliva bez ovog transportnog sredstva. Svedoci smo sve većeg broja liftova koji prevoze ljude i po više stotina metara vertikalno. Ali šta je to u poređenju sa liftom koji vodi pravo u svemir i doseže do visine od neverovatnih 100.000 km?

Motivacija za ovakav projekat leži u do sada neefikasnom korišćenju raketa u kosmonautici. Troškovi lansiranja tereta u orbitu raketom iznose oko 20.000 američkih dolara po kilogramu. Glavni razlog za to je sto najčešće manje od 10% mase rakete odlazi na koristan teret dok preostalih 90% mase otpada na gorivo i motore potrebne za savladavanje zemljine teže i podizanje rakete u orbitu.

Jedno bolje i ekonomičnije rešenje bilo bi izgradnja svemirskog lifta. Jednostavnim rečnikom, bio bi to supersnažan, laki kabl, koji bi se protezao od površine Zemlje do 100.000 km u svemir i služio za transport putnika i tereta. Troškovi lansiranja putem svemirskog lifta bili bi značajno umanjeni i po procenama vodećih stručnjaka za ovu oblast iznosili bi od 200 do samo desetak američkih dolara po kilogramu! Drugim rečima, podizanje tereta u svemir pomoću svemirskog lifta moglo bi da postane podjednako jeftino kao i avionski prenos tereta preko Tihog ili Atlanskog Okena, na primer.

Pomoću ovakvog lifta nekoliko decenija prisutna ideja prikupljanja solarne energije u orbiti putem gigantskih kolektora i njeno prenošenje na Zemlju bila bi konačno ostvariva. Pružiće se mogućnosti i za druge poduhvate, od rudarstva na asteroidima sve do masovnog svemirskog turizma.

Smatra se da prvi koncept svemirskog lifta potiče od ruskog naučnika Konstantina Ciolkovskog. Davne 1895. godine, inspirisan tek sagrađenim Ajfelovim tornjom u Parizu, Ciolkolovski je koncipirao toranj koji bi bio napravljen na zemlji i dostizao visinu od 35.790 km iznad mora.

Kako bi zapravo funkcionisao budući svemirski lift?

Mnogo različitih tipova svemirskih liftova je do sada predloženo. Najzastupljeniji predlog i jedini koncept koji je trenutno predmet intenzivnog istraživanja jeste povodac, u formi kabla, koji se diže uspravno sa Zemljine površine, prolazi kroz geostacionarnu orbitu na 36.000 km i završava se jednim protivtegom od više stotina tona na visini od 100.000 km. Kabl bi se održavao u vazduhu slično principu po kome konac koji ima teg na jednom kraju ostaje zategnut dok ga kružno vrtimo držeći ga za drugi kraj. Naime, postavljanjem centra mase celokupne konstrukcije svemirskog lifta na ivicu geostacionarne orbite, inertne sile protivtega, uzrokovane Zemljinom rotacijom, anulirale bi silu Zemljine gravitacije i držale kabl zategnutim.

Celokupna konstrukcija svemirskog lifta uključuje: baznu stanicu na Zemlji, kabl, transporter i protivteg u svemiru.

Bazna stanica bi mogla biti mobilna ili statična. Mobilna stanica u obliku ploveće platforme na okeanu imala bi prednost manevrisanja kako bi se izbegli jaki vetrovi i oluje, ili sudari sa avionima ili satelitima.

Jedan od najvećih izazova u konstruisanju svemirskog lifta jeste nalaženje odgovarajućeg materijala od koga bi kabl bio izgrađen. To bi trebalo da bude materijal koji je u stanju da trpi veliki pritisak, a istovremeno lagan i ekonomski isplativ. Do početka devedesetih godina 20. veka materijal takvih karakteristika nije postojao. Međutim, japanski naučnik Sumio Iijima 1991. godine otkrio je karbon nanocevi (carbon nanotubes). U teoriji, materijali bazirani na karbon nanocevima imaju potencijal da budu i do 100 puta čvršći od čelika! Ovo je čak tri puta više od onoga sto je potrebno za funkcionisanje svemirskog lifta.

Transporter (climber) bi se uzdizao uz kabl, noseći ljude ili teret. Za putnike bi to bio pravi putnički brod u svemir, sa spavaćom sobom, malom kuhinjom i, naravno, prozorima sa zadivljujucim pogledima na solarni sistem. Dižuci se brzinom od 190 km po satu ova kola bi stigla do geostacionarne orbite za oko osam dana.

NASA pokazuje veliko interesovanje za projekat svemirskog lifta i u toj ideji vidi potencijal. Osim iscrpnih studija o svemirskom liftu.NASA istražuje nanotehnologije koje će, po njima, omogućiti sledeći „giant leap“ budućeg istraživanja svemira čiji važan deo predstavlja koncept svemirskog lifta

Konstrukcija svemirskog lifta bi ljudskoj civilizaciji učinila svemir bližim nego ikada pre. Drastično smanjivanje troškova putovanja između Zemlje i njene orbite omogućilo bi eksploatisanje mineralima bogatih asteroida. Svemirski turizam i odmor u bezgravitacionom prostoru geostacionarne orbite konačno bi postao pristupačan prosečno imućnim ljudima. Jedan od vodećih eksperata i autoriteta za svemirske liftove Dr. Bradley Edwards predviđa da bi, uz neophodne finansije, konstrukcija prvog svemirskog lifta mogla biti završena za deset do maksimalno petnaest godina. Prema njegovim rečima, svemirski liftovi bi mogli da promene civilizacijski tok, kao sto je izum i razvoj kamenog oruđa to učinio u praskozorju ljudske civilizacije.

O liftu koji vodi do svemira mogli smo da čitamo u naučno fantastičnom romanu Sir Artur Klarka “Rajski vodoskoci” (The Fountains of Paradise) objavljenim krajem sedamdesetih godina prošlog veka, gde inženjeri podižu ovaj lift sa vrha planine do geostacionarne orbite, na oko 36.000 km visine. Zahvaljujući ovom nadarenom piscu i pronalazaču, ideja svemirskog lifta približena je široj javnosti. Danas to više ne pripada domenu naučne fantastike, već postaje realnost i naučna činjenica na kojoj se intenzivno radi. Ostaje nam da započnemo odbrojavanje do 2018. godine, za kada je kompanija http://www.liftport.com, osnovana sa glavnim ciljem izgradnje infrastrukture svemirskog transporta, predvidela podizanje prvog svemirskog lifta.

Objavio Operator u 14. lipanj 2007 21:44:00